معرفی و تجهیزات

ملات ساروج ، آشنایی و تعاریف

ملات ساروج یکی از قدیمی‌ترین مصالح مصرف‌شده در ایران و برخی از کشورهای حوزه خلیج‌فارس می‌باشد، قدمت این ملات دقیقاً مشخص نیست اما آن‌طور که از نمونه‌های پیداشده در ایران می‌توان فهمید، عمر این نوع ملات بیش از ۷۰۰ سال تخمین زده می‌شود. از دیگر کشورهایی که ساروج در آنجا یافت شده است می‌توان به کشور عمان اشاره کرد که حتی در دانشگاه سلطان قابوس تحقیقات و مقالاتی در این زمینه انجام داده‌اند. آخرین باری که از این ملات در ایران استفاده‌شده است، بیش از ۸۰ سال گذشته است و آخرین بار در دوره پهلوی بوده است، پس‌ازاین تاریخ این ملات به فراموشی سپرده‌شده است و تنها نام آن در کتاب‌های مصالح و معماری به‌جای مانده است.

کاربرد ملات ساروج:

  • ساروج با توجه به خاصیت اصلی آن یعنی نفوذپذیری بسیار کم به‌عنوان روکش در سازه‌هایی که در تماس مستقیم با آب بوده‌اند مانند آب‌انبارها، حوض‌ها، حمام‌ها و … مورداستفاده قرارگرفته است.
  • با توجه به نحوه اجرای آن از سطحی بسیار صاف و براق برخورداراست که این ظاهر ساروج، باعث استفاده از آن در امر تزئینات ساختمان گردیده است.

نکته: هیچ استفاده سازه‌ای تاکنون از ساروج نشده است.

مواد تشکیل‌دهنده ملات ساروج:

پایه اصلی تشکیل‌دهنده این ملات، ترکیب آهک با سیلیس فعال می‌باشد، نکته مهم در اینجا فعال بودن سیلیس می‌باشد که به سیلیس آمورف یا بی‌شکل معروف است چراکه ساختمان آن بلوری نمی‌باشد. در گذشته برای تأمین سیلیس از خاکستری که در محل با سوزاندن فضولات حیوانی حاصل می‌شد استفاده می‌کردند که امروزه می‌توان از جایگزین‌هایی مانند سیلکافوم (میکروسیلیس) استفاده کرد.

یکی از معایب اصلی ساروج خاصیت کاهش حجم آن می‌باشد که با توجه به کاربرد ساروج در امر پوشش، این خاصیت باعث ترک‌خوردگی در سطح و در نتیجه ایجاد اختلال در نقش اصلی آن یعنی نفوذناپذیر کردن سطح می‌شود.

برای کاهش اثرات این خاصیت مخرب، در گذشته از الیاف طبیعی که شامل الیاف گیاهی مانند لوئی که از نوعی نی به‌دست می‌آمده و همچنین الیاف حیوانی مانند پشم بز و شتر و یا گاهی موی سر انسان، استفاده می‌شده است. امروزه می‌توان از الیاف مصنوعی مانند الیاف پلیمری، فلزی و یا شیشه‌ای بجای الیاف مصنوعی استفاده کرد.

در بعضی مواقع که مواد اصلی تشکیل‌دهنده ساروج کمیاب بوده و یا گاهی برای به‌دست آوردن ساروج‌هایی با خاصیت‌های مختلف از ماسه ریزدانه استفاده می‌شده است ولی این ماسه کارایی ملات را پایین می‌آورده که برای جبران آن از خاک رس استفاده می‌شده است.

گاهی مواد افزودنی خاصی مانند تخم‌مرغ به ساروج اضافه می‌شده که فقط باید با آزمایش اثرات دقیق آن را تعیین نمود.

ملات ساروج

پیش از اختراع سیمان، ملات ساروج را برای اندود و آب‌بندی کردن آب‌انبارها و حوض‌ها مصرف می‌کردند، ولی امروزه مصرف آن بسیارکم شده و ملات سیمان جای آن را گرفته است. ملات های ساروج مصرفی در ایران به دو گونه تقسیم می‌شوند: ساروج گرم و ساروج سرد.

ملات ساروج گرم

ساروج‌های گرم درواقع نوعی ملات آهک آبی هستند که از پختن و آسیاب کردن سنگ‌های آهکی رس دار به‌دست می‌آیند و این نوع ملات ها در جنوب ایران در کناره شمالی خلیج‌فارس به‌کار می‌رفته و پس از گذشت سال‌ها در ساختمان‌های دریایی پابرجا مانده‌اند. مشهورترین ساروج از این نوع متعلق به بندر خمیر می‌باشد.

ملات ساروج سرد

ماده چسباننده این ملات از اختلاط آهک، خاکستر و آب حاصل می‌شود، برای قوام و چسبندگی به آن خاک رس می‌افزایند و ماسه‌بادی نیز در آن نقش پرکنندگی و استخوان‌بندی دارد، برای جلوگیری از ترک‌خوردگی به ساروج، (لوئی پنبه جگن) یا موی بز می‌زدند. خاکستر دارای مقدار زیادی سیلیس غیر بلوری است که به هنگام اختلاط با دوغاب آهک با آن ترکیب‌شده و سیلیکات کلسیم به وجود می‌آید، ولی این عمل به‌کندی پیش می‌رود و از این‌ جهت ملات ساروج کند گیر است.

ترکیبات ملات ساروج

ملات ساروج از اختلاط ۱۰ پیمانه گرد آهک شکفته، ۷ پیمانه خاکستر الک شده، یک پیمانه خاک رس، یک پیمانه ماسه‌بادی، ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم لوئی (برای هر مترمکعب ملات)، آب به‌قدر کافی و ورز دادن آنها به‌دست می‌آید.

برچسب ها
نمایش بیشتر

محمد احمدی اکبری

مؤسس و مدیر عمران آنلاین | کارشناسی مهندسی اجرایی عمران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن