شخصیت‌ها

احمد حامی

پدر مهندسی عمران ایران

دکتر احمد حامی در سال ۱۲۸۶ شمسی دریکی از محله‌های قدیمی تهران در خانواده‌ای متدین متولد شد. پس از طی تحصیلات ابتدایی در مدارس توفیق و حسینیه، تحصیلات متوسطه خود را در دبیرستان دارالفنون به‌پایان رساند. در سال ۱۳۰۸ با شرکت در آزمون اعزام به خارج به همراه نخستین گروه محصلان عازم برلین شد.

به دلایلی پس از یک سال به تهران بازگشت و سپس راهی سوییس شد. در آنجا موفق به گذراندن تحصیلات دانشگاهی در دانشگاه زوریخ، در رشته مهندسی راه و ساختمان با درجه ممتاز شد. در سال ۱۳۱۵ به کشور مراجعت کرده و همزمان با گذرانیدن دوران خدمت نظام‌وظیفه، در سمت ریاست راه استان مشغول به فعالیت شد.

دانشکده فنی دانشگاه تهران دو سال قبل از مراجعت او به کشور یعنی در سال ۱۳۱۳ تأسیس‌شده بود و وی در همان سال‌های پس از مراجعت به ایران (دقیقاً در سال ۱۳۱۶) به دعوت استاد علی‌اکبر حکمت، همزمان با فعالیت در وزارت راه، در این دانشکده به تدریس پرداخت.

پایه‌گذاری دانشکده فنی در محل کنونی آن به همت استاد حامی و جمعی دیگر از استادان آن زمان بوده است، چراکه قبل از آن این دانشکده در طبقه فوقانی دارالفنون در خیابان ناصرخسرو قرار داشت. استاد حامی با ۴۶ سال تدریس در این دانشکده یکی از وفادارترین استادان دانشگاه تهران محسوب می‌شود. ناگفته نماند که استاد حامی علاوه بر دانشگاه تهران، در دانشگاه‌های پلی‌تکنیک (امیرکبیر)، دانشگاه تبریز و دانشگاه فارابی اصفهان نیز به تدریس اشتغال داشته است.

آثار ارزشمند او

همکاری و مشارکت استاد حامی در ساخت و راه‌اندازی بسیاری از راه‌ها، پل‌ها، راه‌های آهن، فرودگاه‌ها، بنادر و… ستودنی است. از این حیث و به خاطر تسلط او به راه‌های کشور باعث شده تا وی را «پدر راه‌های ایران» بنامند.

او در کنار تألیفات مهندسی، درزمینه تاریخ و فرهنگ ایران نیز دست‌به‌قلم برده که در آنها بیشتر تاریخ نویسان غربی را موردانتقاد قرار داده است. تألیفات مهندسی او را می‌توان در سه گروه مصالح ساختمانی، راه‌سازی و مهندسی ساختمان تقسیم‌بندی کرد. مهندس حامی درزمینه مصالح ساختمانی، چند کتاب از خود به‌جا گذاشته که «سیمان»، «مصالح ساختمان» و «نسوز» ازجمله این کتاب‌ها هستند.

کتاب‌های «آسفالت گوگردی»، «راه‌های ایران درگذشته و آینده»، «روسازی آسفالتی خیابان‌های تهران» و «ماشین‌های متراکم کننده زمین‌های خرده‌سنگی» ازجمله کتاب‌های او از ۱۰ جلد کتاب درزمینه راه‌سازی به شمار می‌آیند. استاد حامی درزمینه مهندسی ساختمان هم دو کتاب به چاپ رسانده که «برآورد ساختمان‌ها» یکی از آنهاست.

اما شمار کتاب‌های تاریخی مهندس حامی هشت جلد است که «آب‌یابی، آب‌رسانی، آب یاری، آب‌سنجی در ایران باستان»، «سفر جنگی اسکندر مقدونی به درون ایران و هندوستان بزرگ‌ترین دروغ تاریخ است» و «هلنیسم دروغی بزرگ درباره فرهنگ ملتی کوچک» را می‌توان در لیست این کتاب‌ها یافت.

استاد حامی تحقیقات وسیعی درزمینه مصالح ساختمانی در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن ارائه داده که در ادامه این گزارش به آنها پرداخته خواهد شد.

سمت او در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، مشاور عالی ساختمان و مصالح ساختمانی بوده است. اما وی در بنیان‌گذاری سازمان برنامه‌وبودجه سابق (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی فعلی) همکاری تأثیرگذاری داشته است.

استاد حامی در بسیاری از مقالات خود طرح‌های پیشنهادی مفیدی درزمینه مهندسی راه و ساختمان ارائه داده که کوتاه کردن راه شمال، نامناسب بودن راه هراز، آباد کردن خوزستان و… از آن جمله‌اند. مهندس احمد حامی در کنار تألیفات و مقالات چاپ‌شده خود، تعداد قابل‌توجهی گزارش و مقاله منتشرنشده دارد که نسخه‌ای از این نوشته‌ها در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن نگهداری می‌شود. عناوین تعدادی از این ۲۳ اثر منتشرنشده او عبارتند از: «صنعت سیمان کشور»، «خشت گلی و گل آهکی»، «سنگ‌های گران‌بها»، «آجر سفالی، آجر جوش و آجرنسوز»، «درباره بتن کفی»، «سنگ‌شناسی»، «راهداری» و….

درباره زندگی، آثار و مراسم بزرگداشت استاد حامی، مقالات و گزارش‌های متنوعی در نشریات مختلف به چاپ رسیده است که در برخی از آنها حتی از او به پدر مهندسی ایران نیز یادشده است.

استاد احمد حامی در روز جمعه ۷ بهمن ماه سال ۱۳۷۹ دار فانی را بدرود گفت.

پروژه‌های تحقیقاتی او، فراتر از زمان

برخی از پروژه‌های تحقیقاتی که با نظارت مهندس حامی در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن انجام شد، عبارتند از: کند گیرکردن زمان‌گیرش گچ با استفاده از افزونه‌های مختلف، سیمان بنایی، بررسی و مطالعه ملات های متداول در ایران، تهیه نوعی مصالح جدید از سنگ تراس و آهک، استفاده از سیلیس میکرونی در ساخت بتن با مقاومت بالا، آجرهای ماسه آهکی، کاهش سختی آب با استفاده از گرد سنگ تراس، آجر، شفته آهکی، آسفالت گوگردی و….

خانم جعفر پور به ارزش کارهای تحقیقاتی استاد که فراتر از زمان بوده، اشاره می‌کند. وی در مورد یکی از پروژه‌های تحقیقاتی که در سال ۵۵ زیر نظر استاد انجام داده می‌گوید:

فکر استاد حامی در انجام پروژه‌های تحقیقاتی فراتر از زمان بود. برای مثال در سال ۵۵ روی پروژه گچ کارکردیم. می‌دانید که گچ از مصالح ساختمانی است که حتی در صورت مرغوب بودن در عرض ده تا دوازده دقیقه می‌گیرد. استاد می‌خواستند برای کارهای تحقیقاتی که به زمان بیشتری نیاز است، با استفاده از افزودنی‌هایی که در داخل ایران وجود دارد، گیرش گچ را کند کرده و به تعویق بیندازند. این کار را با استفاده از سریش نجاری که خیلی ارزان و در دسترس است، انجام دادیم. همچنین از ضایعاتی مثل پوسته برنج و کاه برای بالا بردن مقاومت کششی و سبک کردن گچ استفاده کردیم. الان پس از سال‌ها می‌بینیم که در کشورهای خارجی به‌تازگی به فکر استفاده از ضایعات در مصالح ساختمانی افتاده‌اند. گزارش کارهای تحقیقاتی که در آن زمان روی گچ انجام دادیم، در مرکز تحقیقات تحت عنوان گچ به چاپ رسیده است.

سیمان تراس، ماسه سیلیسی، قیر معدنی، کائولن، سیمان طبیعی، آهک آبی و نسوز سیلیکاتی و… ازجمله کشفیات مهندس حامی به شمار می‌آیند.

فاطمه جعفر پور در مورد آگاهی استاد حامی از معادن مصالح ساختمانی کشور، به شناخت وی از منابع گچ بی‌آب در ایران اشاره می‌کند: استاد تمام منابع گچ کشور را می‌شناخت و حتی آن زمان منابع گچ بی‌آب را که در طبیعت دو مولکول آب خود را ازدست‌داده، کشف کرد و این در حالی است که این نوع گچ به‌تازگی در دسته‌بندی گچ‌های کشورهای پیشرفته آمده است.

خانم جعفر پور در انتهای گفت‌وگو به روش امتحان گرفتن استاد از دانشجویانش اشاره می‌کند: استاد به‌جای اکتفا کردن به امتحانات معمول کتبی، در کنار آن از دانشجویانش بسته به اینکه اهل کدام شهر و منطقه باشند راجع به مصالح، مواد و معادن موجود در آن منطقه سؤال می‌کردند. اگرچه ندانستن پاسخ این سؤال از سوی دانشجویان ازلحاظ نمره درسی مطلوب نبود، اما آنها را نسبت به تحقیق و کسب اطلاعات بیشتر راجع به مصالح نهفته در مناطقشان ترغیب می‌کرد.

برچسب ها
نمایش بیشتر

1 دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن